در کوردستان و به ویژە در پاوه و هورامان، علاوه بر احداث مساجد، شکل دیگری از تأثیر نماز بر محیط جغرافیایی منطقه مشاهده می‌شود که علی رغم سادگی خود، کمتر می‌توان مانند آنرا در سایر نقاط مشاهده کرد و آن به وجود آمدن «ته‌وه‌ن نه‌ما= سنگ نماز» است.

اگرچه خاک و زمین برای نمازگزار پاک و جایز است، اما ایجاد «ته‌وه‌ن نما»ها در ناحیه‌ی هورامان، نشان‌دهنده‌ی اهمیت و ارزش نماز در نزد مردم این دیار است. به همین علت است که علاوه بر احداث مساجد، در کنار چشمه‌ها، زمینهای زراعی، باغات و تاکستانها، در مسیر راههای ارتباطی و حتی در دامنه‌های پرشیب کوهستانی، همراه با کار و تلاش جهت کسب روزی حلال، مکانهای خاصی را برای عبادت و بندگی به وجود آورده‌اند و به‌صورت عملی، ارزش و اهمیت نماز را در کنار چشمه‌های پاک و زلال به تصویر می‌کشند.

آنگاه که مردان و زنان پرتلاش در دامن طبیعت و در کنار چشمه‌ها، خستگی جسمشان را با وضو برطرف می‌سازند و با اقامه‌ی نمازشان به نشاط روحی و آرامش قلبی دست می‌یابند و به شکرانه‌ی نعمت حیات و ایمان، پیشانی‌اشان را برسنگ صاف و محکم می‌نهند، اوج و نهایت بندگی خویش را در مقابل معبود به‌حق، به نمایش می‌گذارند.

اقامه‌ی نماز بر روی«ته‌وه‌ن نما»ها آنگاه لذتبخش است که به دور از دغدغه‌ها و هیاهوی زندگی، انسان خود را با تمام موجودات و نباتات در تسبیح خداوند هماهنگ می‌سازد. بوی گیاهان خوشبوی کوهستان همراه با شنیدن آواز تسبیح‌گونه‌ی پرندگان در فصل بهار، نمازگزار را بر روی«ته‌وه‌ن نما»ی چشمه از خود بیخود می‌سازد و یاد بهشت برین را در وی تداعی می‌کند و آنرا از خالقش طلب می‌نماید، و یا آنگاه که در گرمای تابستان، سجده بر سنگ داغ «ته‌وه‌ن نما» می‌نهد به یاد عذاب دوزخ می‌افتد و نجات از آن را مسألت می‌نماید. هنگامی که در فصل پاییز با ریزش برگهای خزان بر سجده‌گاهش خزان طبیعت را می‌بیند. به یاد خزان عمرش می‌افتد و از معبودش ایمان و حسن عاقبت را طلب می‌کند.

بدون اغراق می‌توان گفت همه‌ی کسانی که بر این سنگ نمازها در فصول مختلف، چه به صورت فردی و یا جمعی نماز گزارده‌اند، به علت موقعیت خاص جغرافیایی «ته‌وه‌ن نما»ها، از اخلاص، حلاوت و لذت ایمان، بهره‌ی بیشتری برده‌اند.

فراموش نکنیم که این «ته‌وه‌ن نما»ها با دستان پرتوان و پینه بسته‌ی پدران و نیاکان ما در گوشه و کنار این سرزمین پاک ساخته شده‌اند و عملاً اقامه‌ی نماز را به ما آموخته‌اند و هیچگاه خستگی مفرط ناشی از کار و تلاش و زندگی سراسر محنت و مشقت، آنان را از اقامه‌ی نماز و احداث «ته‌وه‌ن نما»ها باز نداشته است و این ما هستیم تا به عنوان فرزندان خلف و صالح، به عمل نیک و پسندیده‌ی آنان ارج نهیم و در تعمیر، مرمت و ایجاد «ته‌وه‌ن نما»های جدید در سایر نقاط، روح نماز، دعا و نیایش را همچون نیاکان خویش، بر زمین عطرآگین و آسمان نیلگون هورامان جاری سازیم و با تربیت و پرورش نسل جدید و به خصوص جوانان رشید و غیور، دگرباره هورامان، نگین کوردستان و ایران شود.

پایدار و ماندگار باد نماد نیایش هورامان، این یادگار ارزنده‌ی نیاکانمان و استوار و جاودان باد روح نماز و نیایش در هر عرصه و مکان.
                                                                                                                               والسلام